پرسش «چرا قبرس تقسیم شده است؟» یکی از رایجترین سؤالاتی است که ذهن گردشگران، مهاجران و علاقهمندان به منطقه مدیترانه شرقی را درگیر میکند. قبرس جزیرهای کوچک اما با تاریخی پیچیده است که تحت تأثیر امپراتوریها، استعمار، تنشهای قومی و سیاستهای بینالمللی شکل گرفته است. برای درک اینکه چرا قبرس تقسیم شده، باید به مجموعهای از رویدادهای تاریخی، تصمیمات سیاسی و اختلافاتی نگاه کرد که تا امروز بر سرنوشت این جزیره تأثیر گذاشتهاند.
این مقاله تلاش میکند بهصورت شفاف و ساختارمند توضیح دهد که چرا قبرس تقسیم شده است؛ از گذشتههای دور تا واقعیت سیاسی امروز.
پیشینه تاریخی قبرس
برای فهم دقیق اینکه چرا قبرس تقسیم شده است، باید از تاریخ طولانی این جزیره آغاز کرد. قبرس در طول قرنها تحت حاکمیت قدرتهای مختلفی از جمله رومیها، بیزانسیها، ونیزیها، عثمانیها و در نهایت بریتانیا قرار داشته است. هر یک از این دورهها، تأثیرات فرهنگی، مذهبی و سیاسی خاص خود را بر جزیره بر جای گذاشتهاند.
در دوران حاکمیت عثمانی که از سال ۱۵۷۱ آغاز شد، دو جامعه اصلی در قبرس شکل گرفتند: قبرسیهای یونانیتبار که عمدتاً مسیحی ارتدوکس بودند و قبرسیهای ترکتبار که اکثراً مسلمان بودند. این دو جامعه قرنها در کنار یکدیگر زندگی کردند و اگرچه هویتهای جداگانهای داشتند، اما تنشهای شدید گستردهای میان آنها وجود نداشت.
حاکمیت بریتانیا و شکلگیری ملیگرایی
ریشههای مدرن اینکه چرا قبرس تقسیم شده است، به دوره حاکمیت بریتانیا بازمیگردد که از سال ۱۸۷۸ آغاز شد. در این دوران، جنبشهای ملیگرایانه در میان هر دو جامعه قبرس رشد کرد.
بخش بزرگی از قبرسیهای یونانیتبار از ایده «انوسیس» حمایت میکردند؛ یعنی پیوستن قبرس به یونان. در مقابل، قبرسیهای ترکتبار که نگران به حاشیه رانده شدن بودند، یا خواهان ادامه حاکمیت بریتانیا بودند یا از ایده «تکسیم» یعنی تقسیم جزیره حمایت میکردند.
این اهداف متضاد، بذر اصلی اختلافات را کاشت و نقش مهمی در پاسخ به این پرسش دارد که چرا قبرس تقسیم شده است.
استقلال و قانون اساسی ۱۹۶۰
قبرس در سال ۱۹۶۰ به استقلال رسید و جمهوری قبرس تشکیل شد. قانون اساسی جدید تلاش داشت توازن قدرت را میان قبرسیهای یونانیتبار و ترکتبار برقرار کند. پستهای دولتی و ساختار حکومت بهصورت قومی تقسیم شده بود و هر دو جامعه از سهم سیاسی تضمینشده برخوردار بودند.
با این حال، این سیستم بسیار شکننده بود. اختلافنظرها بر سر نحوه اداره کشور بهسرعت نمایان شد و همکاری میان دو طرف از هم پاشید. این ناکارآمدی سیاسی یکی از دلایل مهم این است که چرا قبرس تقسیم شده است.
خشونتهای بینقومیتی دهه ۱۹۶۰
بین سالهای ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۷، خشونتهای بینقومیتی در سراسر جزیره گسترش یافت. درگیری میان قبرسیهای یونانیتبار و ترکتبار منجر به کشتهشدن افراد، آوارگی جمعیت و شکلگیری مناطق بسته قومی شد.
در این دوره، قبرسیهای ترکتبار از دولت مرکزی کنارهگیری کردند و عملاً کشور به مناطق جداگانه تقسیم شد. این مرحله نقطه عطفی در درک این موضوع است که چرا قبرس تقسیم شده است، زیرا حکومت مشترک عملاً از هم فروپاشید.
کودتای ۱۹۷۴ و مداخله نظامی ترکیه
مهمترین رویداد در پاسخ به پرسش «چرا قبرس تقسیم شده است؟» در سال ۱۹۷۴ رخ داد. کودتایی با حمایت حکومت نظامی یونان با هدف پیوستن قبرس به یونان انجام شد. در واکنش به این کودتا، ترکیه با استناد به نقش خود بهعنوان کشور ضامن طبق توافقات ۱۹۶۰، مداخله نظامی کرد.
نیروهای ترکیه کنترل بخش شمالی جزیره را در دست گرفتند. در نتیجه، قبرسیهای یونانیتبار به جنوب گریختند و قبرسیهای ترکتبار به شمال منتقل شدند. از این نقطه، تقسیم فیزیکی قبرس شکل گرفت.
خط سبز و نقش سازمان ملل
پس از رویدادهای ۱۹۷۴، سازمان ملل منطقهای حائل میان دو بخش ایجاد کرد که به «خط سبز» معروف شد. این خط از سراسر جزیره و حتی از میان پایتخت، نیکوزیا، عبور میکند.
وجود این منطقه حائل، نماد عینی این است که چرا قبرس تقسیم شده است و نشان میدهد چگونه جامعه بینالمللی توانسته صلح را حفظ کند، اما اختلافات ریشهای را حل نکرده است.
اعلام جمهوری ترک قبرس شمالی
در سال ۱۹۸۳، اداره قبرسیهای ترکتبار تشکیل «جمهوری ترک قبرس شمالی» را اعلام کرد. این دولت تنها از سوی ترکیه به رسمیت شناخته میشود. بخش جنوبی جزیره همچنان بهعنوان جمهوری قبرس، شناختهشده بینالمللی است.
این جدایی سیاسی رسمی، یکی دیگر از دلایل اصلی این است که چرا قبرس تقسیم شده است و وضعیت دو اداره جداگانه را تثبیت کرد.
تلاشهای ناموفق برای اتحاد مجدد
در طول دههها، تلاشهای متعددی برای اتحاد دوباره قبرس انجام شده است. یکی از مهمترین آنها «طرح عنان» در سال ۲۰۰۴ بود که ساختار فدرالی را پیشنهاد میداد. قبرسیهای ترکتبار به این طرح رأی مثبت دادند، اما قبرسیهای یونانیتبار آن را رد کردند.
شکست این تلاشها توضیح میدهد که چرا قبرس تقسیم شده باقی مانده است، با وجود حمایت گسترده بینالمللی از راهحل.
قبرس و اتحادیه اروپا
در سال ۲۰۰۴، جمهوری قبرس به اتحادیه اروپا پیوست. با این حال، قوانین اتحادیه اروپا در بخش شمالی جزیره اجرا نمیشود. این موضوع اختلافات اقتصادی و حقوقی جدیدی میان دو بخش ایجاد کرده است.
عضویت در اتحادیه اروپا، لایه دیگری به مسئله اینکه چرا قبرس تقسیم شده است اضافه کرده و روند مذاکرات را پیچیدهتر ساخته است.
زندگی روزمره در قبرس تقسیمشده
با وجود تقسیم سیاسی، زندگی روزمره در قبرس نسبتاً آرام است. از سال ۲۰۰۳، گذرگاههایی میان شمال و جنوب باز شده و افراد میتوانند برای کار، دیدار خانواده یا گردش از خط مرزی عبور کنند.
این همزیستی نشان میدهد که اگرچه قبرس از نظر سیاسی تقسیم شده، اما روابط اجتماعی همچنان جریان دارد.
نقش بازیگران بینالمللی
سازمان ملل، اتحادیه اروپا، یونان، ترکیه و بریتانیا همگی در مسئله قبرس نقش دارند. تضاد منافع این بازیگران منطقهای و بینالمللی، حل اختلاف را دشوار کرده است.
این عوامل خارجی بخش مهمی از پاسخ به این سؤال هستند که چرا قبرس تقسیم شده و چرا حل این مسئله تاکنون ممکن نشده است.
چرا قبرس همچنان تقسیمشده باقی مانده است؟
پاسخ نهایی به این پرسش که چرا قبرس تقسیم شده است، در ترکیبی از زخمهای تاریخی، نگرانیهای امنیتی، بیاعتمادی سیاسی و اختلافنظر درباره ساختار حکومت، مالکیت املاک و تقسیم قدرت نهفته است.
هر دو جامعه دیدگاههای متفاوتی درباره آینده دارند و رسیدن به توافقی مشترک همچنان چالشبرانگیز است.
آیا اتحاد دوباره ممکن است؟
اگرچه بسیاری از مردم قبرس از اتحاد دوباره حمایت میکنند، پیشرفتها بسیار کند بوده است. گفتوگوها، اقدامات اعتمادساز و همکاریهای اقتصادی ادامه دارد، اما هنوز توافق نهایی حاصل نشده است.
به همین دلیل، پرسش «چرا قبرس تقسیم شده است؟» همچنان برای نسلهای جدید مطرح باقی مانده است.
جمعبندی
پرسش «چرا قبرس تقسیم شده است؟» ریشه در تاریخ، هویت و ژئوپلیتیک دارد. از دوران استعمار و جنبشهای ملیگرایانه گرفته تا رویدادهای سال ۱۹۷۴ و چالشهای سیاسی امروز، تقسیم قبرس نتیجه مجموعهای از عوامل پیچیده و بههمپیوسته است. درک این پیشینه، به فهم واقعیت کنونی جزیره و تلاشهای صلح کمک میکند.
برای افرادی که به زندگی، سرمایهگذاری یا شناخت عمیقتر فضای اجتماعی و سیاسی قبرس علاقهمند هستند، لاکچری لایف میتواند دیدی جامع و کاربردی از گذشته و حال این جزیره ارائه دهد.